Prolaktin Nedir?
Prolaktin (PRL), ön hipofiz bezinin laktotrof hücrelerinden salgılanan bir peptit hormondur. Temel görevi emzirme sırasında süt üretimini (laktasyonu) başlatmak ve sürdürmektir. Hipotalamustan salgılanan dopamin, prolaktini sürekli baskılar; stres, uyku, emzirme, hamilelik ve bazı ilaçlar prolaktin salınımını artırır.
Üreme Üzerindeki Etkisi
Yüksek prolaktin düzeyleri (hiperprolaktinemi), hipotalamusta GnRH pulsatilitesini bozarak FSH ve LH salgısını baskılar. Sonuçları:
- Anovulasyon ve siklus düzensizliği
- Amenore (adet görememe)
- Libido azalması
- Galaktore (emzirmeksizin meme akıntısı)
- İnfertilite
- Erkeklerde ise testosteron azalması, erektil disfonksiyon ve sperm üretiminde azalma
Hiperprolaktineminin Nedenleri
- Fizyolojik: Gebelik, emzirme, stres, egzersiz, uyku, cinsel ilişki
- İlaçlar: Antipsikotikler, antidepresanlar, metoklopramid, östrojen, opioidler
- Prolaktinoma: Hipofiz adenomları (en sık patolojik neden)
- Primer hipotiroidi: TRH artar, prolaktini de uyarır
- Kronik böbrek yetmezliği, karaciğer sirozu
- Makroprolaktinemi: Biyolojik olarak inaktif büyük form; klinik bulgusuz yüksek değer
Tanı
Prolaktin sabah, aç karnına ve dinlenmiş halde ölçülmelidir çünkü stres ve yemek geçici yükselmeye neden olabilir. > 25 ng/mL değerler tekrarlanmalıdır. > 200 ng/mL değerler genellikle prolaktinoma düşündürür ve hipofiz MR'ı gerektirir.
Bunun yanında makroprolaktin varlığı polietilen glikol çöktürme testi ile ayırt edilebilir.
Tedavi
Birinci basamak tedavi dopamin agonistleridir:
- Kabergolin (haftada 1-2 kez)
- Bromokriptin (günlük)
Tedavi ile prolaktin normale iner, ovulasyon ve fertilite büyük oranda düzelir. Prolaktinoma varlığında cerrahi nadiren gerekir.
İnfertilitede Prolaktin
İnfertilite değerlendirmesinde rutin olarak prolaktin ölçülür. Normalize edilmedikçe ovulasyon indüksiyonu ve IVF başarısı olumsuz etkilenir. Tiroid fonksiyonları da eşzamanlı değerlendirilmelidir.