Müllerian Anomaliler Nedir?
Müllerian kanallar embriyonik yaşamın 6-20. haftalarında kadınlarda fallop tüpleri, uterus, serviks ve üst 2/3 vajeni oluşturur. Bu sürecin herhangi bir aşamasındaki bozukluk (aplazi, hipoplazi, füzyon kusuru, rezorpsiyon kusuru) Müllerian anomalilere yol açar. Toplumda yaklaşık %5-7 oranında görülür; bu oran tekrarlayan gebelik kaybı olan kadınlarda %13-25'e, infertil kadınlarda ise %8-10'a çıkar.
ESHRE/ESGE Sınıflaması (2013)
U0 - Normal Uterus
U1 - Dismorfik Uterus
- U1a: T-şekilli uterus
- U1b: Infantil uterus
U2 - Septat Uterus
- U2a: Parsiyel septum
- U2b: Komplet septum
U3 - Bikorn Uterus
- U3a: Parsiyel bikorn
- U3b: Komplet bikorn
- U3c: Bikorn + septum
U4 - Hemiuterus
- U4a: Rudimenter kaviteli
- U4b: Rudimenter kavitesiz
U5 - Aplazik Uterus
- U5a: Rudimenter kaviteli
- U5b: Rudimenter kavitesiz (MRKH sendromu)
U6 - Sınıflanmamış
Ayrıca serviks (C0-C4) ve vajen (V0-V4) komponentleri eklenir.
Klinik Bulgular
- Primer amenore (aplazi, servikal atrezi)
- Siklik pelvik ağrı (obstrükte hemiuterus)
- İnfertilite (özellikle septat ve T-şekilli uterus)
- Tekrarlayan erken gebelik kaybı (septat > bikorn)
- Preterm doğum, malpresentasyon
- Erken membran rüptürü, IUGR
- Endometriozis (obstrüktif anomalilerde)
- Hematokolpos/hematometra
Tanı
Görüntüleme
- 2D/3D transvajinal ultrason: İlk basamak, 3D koronal kesit uterin konturu gösterir
- MRI: Altın standart, kompleks anomalilerde
- Sonohisterografi (SIS): Kavite içi
- HSG: Tubal patens ile birlikte
- Histeroskopi: Kavite direk görüntülenmesi + tedavi
- Laparoskopi: Dış kontur değerlendirmesi ve tedavi
Böbrek Değerlendirmesi
Müllerian anomalilerin %30-40'ına renal anomaliler (tek taraflı renal agenezi, pelvik böbrek, horseshoe) eşlik eder. Tanıda renal USG mutlaka istenir.
Spesifik Anomaliler
Septat Uterus
- En sık anomali ve reprodüktif sonuçları en kötü olanı
- Gebelik kaybı %60'lara ulaşabilir
- Histeroskopik septum rezeksiyonu ile canlı doğum oranı belirgin artar
- Son RCT sonuçları septum rezeksiyonunun yararını tartışma konusu haline getirmiş olsa da, semptomatik hastalarda standart yaklaşımdır
Bikorn Uterus
- Dış konturda çentiklenme
- Gebelik kaybı orta düzeyde artış
- Genellikle cerrahi gerektirmez; ağır olgularda Strassman metroplastisi
Arkuat Uterus
- Artık ayrı kategori değil; dismorfik veya normal varyant kabul edilir
- Genellikle klinik önemli değil
T-Şekilli Uterus
- İnce ve dar kavite
- İnfertilite ve gebelik kaybıyla ilişkilendirilir
- Histeroskopik metroplasti (HOME-DU) ile kaviteyi genişletme sonuçları iyileştirebilir
Unikorn Uterus (Hemiuterus)
- Tek boynuz gelişmiş
- Rudimenter boynuzda hematometra riski
- Obstrükte rudimenter boynuz laparoskopik eksize edilmelidir
- Gebeliklerde preterm doğum riski yüksek
Uterus Didelfis
- İki ayrı uterus, iki serviks, sıklıkla iki vajen
- Genelde fertilite sorun değil; gebelikte preterm doğum riski
MRKH Sendromu (Mayer-Rokitansky-Küster-Hauser)
- Doğumsal uterus ve üst vajen yokluğu
- Normal karyotip (46,XX) ve overler
- Primer amenore
- Gebelik için gestasyonel taşıyıcılık veya uterus transplantasyonu
- KKTC mevzuatı sürrogasi konusunda özel düzenleme içerir
Tüp Bebek ve Müllerian Anomaliler
- Tanı ve düzeltme önceliklidir
- Septat uterusta rezeksiyon sonrası IVF başarısı artar
- T-şekilli uterusta HOME-DU ile olumlu sonuçlar
- Unikorn uterusta gebelik takip edilmeli; preterm riski yüksek
- MRKH hastalarında embriyo oluşturup gestasyonel taşıyıcılık düşünülebilir
Özet
Müllerian anomaliler, infertilite ve gebelik kaybı değerlendirmesinde mutlaka aranması gereken anatomik nedenlerdir. Modern görüntüleme ve histeroskopik/laparoskopik teknikler sayesinde uygun cerrahi tedavi ile reprodüktif sonuçlar ciddi ölçüde iyileştirilebilir.