FSH Hormonu Nedir?
Folikül Uyarıcı Hormon (FSH), beyin tabanındaki ön hipofiz bezinden salgılanan, hipotalamusun GnRH uyarısı altındaki bir gonadotropindir. Kadınlarda over foliküllerinin büyümesi ve olgunlaşması, erkeklerde ise spermatogenezin sürdürülmesi için zorunludur.
Kadınlarda FSH
Menstrüel siklusun erken foliküler fazında (genellikle 2.-4. günler) FSH düzeyi en güvenilir şekilde ölçülebilir. FSH, antral folikülleri uyararak bunların içinden bir dominant folikülün seçilmesini sağlar. Folikül büyüdükçe estradiol salgılar, artan estradiol ise negatif geri bildirim ile FSH'yi baskılar.
Menopoz yaklaştıkça over rezervi azalır, inhibin B ve estradiol düşer; negatif geri bildirim zayıflar ve FSH yükselir. Bu nedenle yüksek bazal FSH (özellikle > 10-12 IU/L) azalmış over rezervinin güçlü bir göstergesidir.
Erkeklerde FSH
Erkeklerde FSH, testislerdeki Sertoli hücrelerini uyararak spermatogenezi destekler. Azospermi veya oligospermi vakalarında FSH ölçümü, sorunun pre-testiküler (hipotalamo-hipofiz) mi yoksa testiküler (primer testis yetmezliği) mi olduğunu ayırt etmeye yardımcı olur. Yüksek FSH + düşük sperm sayısı genellikle testiküler yetmezliğe işaret eder.
Klinik Kullanımı
- Over rezervi testi: Bazal FSH (siklus 3. gün)
- Menopoz tanısı: Sürekli yüksek FSH > 25-40 IU/L
- Hipogonadizm ayırıcı tanısı
- IVF protokolünün belirlenmesi: Yüksek FSH'de zayıf yanıt beklenir; protokol ve doz buna göre ayarlanır.
- İnfertilite değerlendirmesi
FSH ve Tüp Bebek
IVF tedavisinde rekombinant FSH (r-FSH) veya üriner FSH, kontrollü ovaryan uyarım amacıyla enjeksiyon olarak verilir. Amaç, doğal siklusta gelişecek tek folikül yerine çok sayıda olgun folikül elde etmektir. Doz; yaş, AMH, AFC ve BMI'ye göre bireyselleştirilir. Yüksek bazal FSH'li (> 15 IU/L) hastalarda yanıt azalır ve iptal oranları artar.
Önemli Noktalar
FSH, AMH kadar stabil olmadığından siklustan siklusa değişebilir. Bu nedenle tek bir yüksek değerle karar verilmez; AMH ve AFC ile birlikte yorumlanır.