FISH Testi Nedir?
Fluorescence In Situ Hybridization (FISH), floresan boyalarla işaretlenmiş kısa DNA parçalarının (prob), hücre içindeki hedef kromozom bölgelerine bağlanması prensibine dayanan bir moleküler sitogenetik yöntemdir. Floresan mikroskop altında probların verdiği sinyaller sayılır veya yerleşimi incelenir. FISH, klasik karyotipin göremeyeceği mikrodelesyon/mikroduplikasyonları ve hızlı ön tanı gerektiren durumlarda sayısal kromozom anomalilerini saptayabilir.
Kullanım Alanları
Üreme Tıbbı
- Sperm FISH analizi: Ağır oligozoospermi, tekrarlayan IVF başarısızlığı veya dengeli translokasyon taşıyıcısı erkeklerde X, Y, 13, 18, 21 kromozomlarının sperm düzeyinde aneuploidi oranını ölçer.
- Erken PGT yöntemleri: Yeni nesil dizileme öncesinde FISH ile 5-9 kromozom hedefli PGT uygulanmaktaydı; bugün PGT-A standardı NGS'dir.
- Düşük materyallerinde kromozom analizi: Abortus ürününde hızlı trizomi taraması.
Genel Klinik Kullanım
- DiGeorge sendromu (22q11.2 delesyonu)
- Williams sendromu (7q11.23 delesyonu)
- Prader-Willi/Angelman (15q11-q13)
- Cri-du-chat (5p15.2 delesyonu)
- Hızlı prenatal tarama (13, 18, 21, X, Y) - özellikle uzun karyotip beklenemeyen durumlarda
- Hematolojik onkolojide BCR-ABL, MYC gibi füzyonlar
İşlem Basamakları
- Hedef doku (kan, amniyosit, biyopsi, sperm veya embriyo blastomeri) hazırlanır.
- DNA denatüre edilir, tek iplik hale getirilir.
- Floresan işaretli prob eklenerek hibridizasyon sağlanır.
- Yıkama adımlarıyla bağlanmamış problar uzaklaştırılır.
- Floresan mikroskopta sinyaller değerlendirilir.
Sonuçlar genellikle 24-72 saat içinde alınabilir; bu, karyotipe göre önemli bir hız avantajıdır.
Sperm FISH Parametreleri
Standart sperm FISH raporu aşağıdakileri içerir:
- Disomi oranı (örn. disomi 18, disomi 21)
- Cinsiyet kromozomu disomisi (XX, YY, XY)
- Diploidi oranı
Toplam aneuploidi oranının % 1.5-2'yi aşması, sperm kaynaklı kromozomal hataların IVF başarısızlığına katkıda bulunduğunu düşündürür.
Avantajları
- Hücrelerin bölünmesine ihtiyaç duymaz (interfaz FISH mümkündür).
- Hızlı sonuç verir.
- Hedefe özgül yüksek çözünürlük sağlar.
- Az sayıda hücrede bile uygulanabilir.
Sınırlılıkları
- Yalnızca hedeflenen kromozom/bölge hakkında bilgi verir; genom ölçekli tarama yapmaz.
- Küçük dizi değişimlerini göstermez.
- Prob kalitesine ve teknik tecrübeye bağlıdır.
Günümüzde yüksek çözünürlüklü tarama gerektiğinde FISH yerine array-CGH veya NGS tercih edilmekle birlikte, belirli hedefli klinik sorulara hızlı ve ekonomik yanıt vermek açısından FISH hâlâ önemini korumaktadır.