Azospermi Nedir?
Azospermi, en az iki ayrı semen analizinde santrifüj sonrası bile sperm hücresi saptanmaması olarak tanımlanır. Erkek infertilitesinin yaklaşık %10-15'inden sorumludur ve infertilitenin en ciddi formudur.
Sınıflandırma
Azospermi iki ana gruba ayrılır:
1. Obstrüktif Azospermi (OA) — %40
Testiste sperm üretimi normaldir ancak spermin ejakülata ulaşmasını engelleyen bir tıkanıklık vardır:
- Vas deferens agenezi (sıklıkla CFTR mutasyonu ile ilişkili)
- Epididim tıkanıklığı (enfeksiyon, travma)
- Önceki vazektomi
- Ejakülatuvar kanal tıkanıklığı
OA'da FSH normal, testis hacmi normal, İnhibin B normaldir. Hormonal olarak sağlıklıdır; tedavi odaklı sperm elde etme yüksek başarı oranına sahiptir.
2. Non-Obstrüktif Azospermi (NOA) — %60
Sperm üretimi ciddi şekilde bozulmuştur. Nedenleri:
- Genetik: Klinefelter sendromu (47,XXY), Y kromozomu mikrodelesyonu
- Kriptorşidizm (inmemiş testis öyküsü)
- Kemoterapi / radyoterapi
- Travma / testis torsiyonu
- Kabakulak orşiti
- İdiopatik (%30-40)
NOA'da FSH genellikle yüksek, testis hacmi küçük, İnhibin B düşüktür.
Tanı Süreci
- En az 2 spermiyogram (santrifüj ile değerlendirme)
- Hormon paneli: FSH, LH, testosteron, İnhibin B, prolaktin
- Genetik testler: Karyotip, Y mikrodelesyon analizi, CFTR mutasyon taraması
- Skrotal ultrason: Testis hacmi, varikosel, tümör taraması
- Transrektal USG: Ejakülatuvar kanal tıkanıklığı şüphesinde
- Testis biyopsisi / tanısal TESE: Sperm üretim durumunun histolojik değerlendirmesi
Tedavi
- OA: Mikrocerrahi rekonstrüksiyon (örneğin vazovazostomi) veya PESA/MESA ile cerrahi sperm elde edilip ICSI uygulanır. Başarı oranları yüksektir (~%95).
- NOA: Mikro-TESE altın standarttır; %40-50 oranında sperm bulma şansı vardır. Bulunan sperm ICSI ile kullanılır.
- Hormonal NOA (hipogonadotropik hipogonadizm): hCG + FSH tedavisi ile spermatogenez geri kazanılabilir.
Prognoz
Klinefelter sendromunda bile mikro-TESE ile sperm elde etme şansı %50'ye varmaktadır. Y kromozomunun AZFa veya AZFb bölgesinde tam delesyon olan hastalarda ise sperm bulma şansı neredeyse sıfırdır; bu vakalarda donör sperm alternatif olarak değerlendirilir.