Adenomiyozis Nedir?
Adenomiyozis, endometrial glandların ve stromasının myometriumun (rahim duvarı kası) içine invaze olduğu iyi huylu bir patolojidir. "İç endometriozis" olarak da adlandırılır. Rahim genellikle büyür (globüler), yumuşar ve ağrılı hale gelir.
Endometriozis ile Farkı
- Endometriozis: Endometrial doku rahim dışında
- Adenomiyozis: Endometrial doku rahim duvarının içinde
İki patoloji %10-40 oranında birlikte görülür.
Sıklık
- Premenopoz kadınların %20-35'i
- İnfertil kadınların %15-25'i
- Özellikle 35-50 yaş arası sık
- Doğum öyküsü olanlarda daha sık
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Kesin neden bilinmemektedir. Öne çıkan teoriler:
- Endometriyal-myometriyal bariyerin hasarlanması (sezaryen, küretaj)
- Embriyonik doku kalıntıları
- Kök hücre teorisi
Risk faktörleri:
- Çok sayıda doğum
- Geçmiş uterin cerrahi (sezaryen, küretaj)
- Yaş > 35
- Endometriozis öyküsü
- Yüksek östrojen maruziyeti
Klinik Belirtiler
- Menoraji (uzamış, bol adet kanaması) — %50
- Dismenore (şiddetli adet ağrısı) — %30
- Kronik pelvik ağrı
- Disparöni (cinsel ilişki ağrısı)
- İnfertilite
- Tekrarlayan gebelik kaybı
- Rahim büyümesi (muayenede globüler uterus)
Bazı hastalarda asemptomatiktir, tesadüfen tespit edilir.
Tanı
Transvaginal Ultrason (TVUSG):
- Globüler uterus
- Heterojen myometrium
- Myometrial kistler
- Echogenic linear striations
- JZ (junctional zone) kalınlaşması > 12 mm
MR (Altın Standart):
- JZ > 12 mm güçlü öneri
- Myometrial kistler, odaklar
- Diffüz veya fokal tipi ayırt edebilir
Histeroskopi: Endometrial-myometrial sınırın değerlendirilmesi
Kesin tanı: Histerektomi sonrası patoloji (klinik pratikte nadiren)
Tipleri
- Diffüz adenomiyozis: Tüm rahim duvarını etkiler
- Fokal adenomiyozis / Adenomyoma: Lokalize kitle oluşturur
- Sistik adenomiyozis: Kistik alanlar
İnfertilite ile İlişkisi
Adenomiyozis infertiliteye çeşitli mekanizmalarla yol açar:
- Endometrial-myometrial bariyer bozukluğu
- Anormal kas kontraksiyonları
- İnflamatuar sitokinlerin artışı
- Implantasyon reseptivitesinin azalması
- Sperm transportunun bozulması
IVF sonuçları üzerine etki:
- Klinik gebelik oranında %20-30 azalma
- Canlı doğum oranında %15-25 azalma
- Düşük oranında artış
Tedavi
Medikal
- GnRH agonistleri (leuprorelin, triptorelin): 3-6 ay tedavi; IVF öncesi uterus volümünü küçültmek için önerilir
- Progesteron (LNG-IUD/Mirena, dienogest): Semptom kontrolü
- NSAID'ler: Ağrı yönetimi
- Aromataz inhibitörleri: Seçilmiş vakalarda
IVF Öncesi Yaklaşım
3-6 ay GnRH agonist tedavisi sonrası IVF, klinik gebelik oranını ~2 kat artırabilir (long down-regulation protokolü).
Cerrahi
- Adenomyomektomi (fokal adenomyomlar için): Fertilite koruyucu
- Histerektomi: Fertilite tamamlanmış ve şiddetli semptomlu hastalarda kesin tedavi
Uterin Arter Embolizasyonu
Semptom kontrolü için alternatif; fertilite isteği olanlarda önerilmez.
Gebelikte Riskler
Adenomiyozis olan hastalarda gebelikte:
- Preterm doğum riski artar
- Plasenta dekolmanı riski artar
- Postpartum kanama riski artar
Bu nedenle yüksek riskli gebelik takibi gereklidir.